Trí thức

Tiến sĩ Nguyễn Đình Đăng, Japan

Hồi còn là sinh viên năm thứ nhất (1976 – 1977) tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Maxcơva [1], một lần ngay trong giảng đường vào giờ nghỉ, chúng tôi được yêu cầu khai lý lịch để nộp cho giáo vụ trường. Đến mục thành phần giai cấp của gia đình, tôi viết "trí thức" (интеллигенция), lại còn "trầm trọng" ghi chú "cha: thầy giáo, mẹ: bác sĩ" (отец – учителъ, мать – врач). Petya, cậu bạn Nga của tôi, thấy vậy bảo: "Ê, tiểu tư sản! Xoá đi mày! Ghi như tất cả chúng tao đây này: рабочий (lao động, công nhân)." Thấy tôi có vẻ băn khoăn, cậu ta giải thích: "Chúng tao gọi thầy giáo và bác sĩ là những người lao động trí óc (работники умственного труда)."

Phương pháp “duy-lý tưởng” qua câu chuyện “trí thức là gì”

11:19-04/02/2012 

HOÀNG Hồng-Minh

Tượng "Thinker" (Người suy tưởng) của Rodin
Ảnh: AFP

Những ngày qua chúng ta đã được chứng kiến nhiều bài báo bàn về “trí thức là gì”. Nhiều bài trong số này rất tâm huyết và có chất lượng cao, mang tiếng gọi về trách nhiệm và sự đóng góp xã hội.

Không bàn về các nội dung của câu chuyện “trí thức là gì”, ở đây tôi muốn nhận dạng về phương pháp, phương thức tiếp cận vấn đề.

Phương pháp duy-lý tưởng

Phương pháp duy-lý tưởng là một cách thức tư duy phổ biến từ ngàn xưa về nhận thức xã hội cùng con người. Đây là một lựa chọn. Và nó vẫn có giá trị trong những phóng tưởng trực giác, gợi mở.

Lưu ý là ở xứ Việt người ta cũng dùng cả chữ “phương pháp duy tâm” cho trường hợp này. Tôi muốn dùng chữ “phương pháp duy-lý tưởng” vì nó rõ nghĩa hơn, và tránh bị rơi vào cái bẫy việt vị của thói quen vội quy kết ý thức hệ.