25/05 Chuyện nước Mỹ: Ai dám vỗ ngực mình nhà thơ?

Thơ đang sống kiểu gì? (Bài 2)

Thứ Tư, 25/05/2011 07:07

• “Nước thơ” cũng khủng hoảng thơ

(TT&VH Cuối tuần) - Tôi bắt đầu câu chuyện này bằng nỗi nhớ Brian, bạn thơ đầu tiên tôi gặp ở Mỹ. Đã nhiều lần buồn buồn tôi bảo Helen quay trở lại cái thảm cỏ xanh và thềm sân đầy nắng trong Thư viện công cộng Colonial Heights của thành phố Sacramento để tìm Brian, nhưng anh đã biến mất, chỉ còn lại một đốm vàng mỉm cười cao chót vót trên tầng cây cuối Thu đầu Đông trong thơ Ý Nhi, lấp láy lấp la…

Brian và tôi, và bao nhiêu số phận lãng mạn của các nhà thơ khác ở nước Mỹ!

Nếu như nhà thơ ở Việt Nam, có bài thơ… giống thơ là có thể kiếm Đông kiếm Đoài ra một tờ báo để in và có nhuận bút đàng hoàng, thì ở Mỹ các nhà thơ cứ làm thơ, nếu không có tên tuổi gì, rất khó để được in thơ ở các nhà xuất bản, các tạp chí thơ - vốn 3 tháng một số, một năm hai số và rất phổ biến một năm một số. Báo ngày rất ít khi đăng thơ. Thông thường các tạp chí, mỗi khi chuẩn bị ra số mới, biên tập thường chọn… mời nhà thơ gửi bài, chứ rất hiếm khi nhà thơ tự gửi đến!

Bởi nếu không tên tuổi, có gửi cũng không đăng. Nhưng được đăng thì hầu hết không có nhuận bút, có thể trừ những trường hợp đặc biệt như nhà thơ đoạt giải Nobel hoặc Pulitzer, hoặc hoàn cảnh nào đó (mà tôi không biết), còn tôi chưa một lần được nhuận bút của bất kỳ một tạp chí thơ nào, mặc dầu tôi cũng đã được đăng thơ kha khá.

Nguyễn Đỗ và Paul Hoover đọc thơ Nguyễn Trãi ở Santa Rosa. Ảnh: Helen Nguyễn

Được đăng thơ, ví dụ trên The New Yorker (vốn là tuần báo, nay một năm 47 số, tổng hợp văn hóa, nghệ thuật và bình luận chính trị) hay The American Poetry Review (2 tháng một số) là một mơ ước của tất cả các nhà thơ bé hay nhớn trên toàn thế giới. Thậm chí, có một nhà thơ “cày cuốc” thơ có lẽ sâu và bẫm nhất thế giới, Tim Kahn, phụ trách Trung tâm Thơ thành phố Sacramento, thủ phủ bang California, hầu như 2 ngày thì tôi nhận được một email của anh thông báo về một buổi đọc thơ đâu đó do anh phụ trách, có lần anh nói với tôi một cách ghen tị: “Tao thấy mày có thơ đăng ở New American Writing (tạp chí thơ mỗi năm một số do vợ chồng bạn tôi Paul Hoover và Maxine Chernoff phụ trách), tao hy vọng sẽ có ngày được đăng ở đấy”.

Vậy thì nhan nhản các nhà thơ khác làm sao công bố thơ?

Nếu muốn đăng, một số tạp chí sẽ nhận đăng nhưng bạn phải đóng tiền, từ 10 đô cho đến 50 đô một bài. In một tập thơ kiếm một nhà xuất bản nào đó trả tiền cho họ, còn không tự lập web và đăng thơ mình trên web.

Còn có cách “đăng” thơ khác, không dễ một chút nào là phổ biến thơ mình bằng cách đọc thơ. Nhưng đọc ở đâu?

Các nhà thơ Mỹ thường phân làm 3 dạng: được mời đọc thơ có trả tiền (gọi là honorari), thậm chí cả tiền chi phí chuyến đi, trường hợp này thường dành cho các nhà thơ nổi tiếng hoặc các nhà thơ tham gia các sự kiện quan trọng. Nhà thơ Paul Hoover phụ trách chương trình thơ thứ Sáu mỗi tháng cho bảo tàng nghệ thuật danh tiếng “de Young Musium”, San Francisco, chương trình hiếm hoi có bán vé vào cửa và người đọc thơ được trả nhuận đọc rất cao. Tôi không hỏi những nhà thơ khác được trả bao nhiêu nhưng có lần đọc thơ ở đấy với chương trình một tiếng đồng hồ tôi được nhận 400 đô. Trong khi đó một lần khác, tôi được mời đọc thơ trong một chương trình nghe rất oách “Vòng quanh thế giới trong một giờ” do Thư viện Thành phố và chính quyền thành phố San Francisco bảo trợ, hàng trăm nhà thơ mỗi người đại diện cho một ngôn ngữ lên đọc thơ 4 phút, xong, tôi được trả 25 đô! Vậy nhưng như thế là còn may, còn hầu hết các cuộc đọc thơ khác đều chỉ có “nhuận” nước, nhuận bánh, nhuận kẹo (sang hơn chút có đồ ăn nhẹ với bia và rượu vang), và có biết bao nhiêu nhà thơ khác quanh năm suốt tháng chỉ được mời… đi nghe thơ, được vỗ tay, được cười cười nói nói, hỏi han nhau, và được vét ví mua một cuốn sách của bạn thơ! 

Thông thường ở Mỹ các tạp chí, mỗi khi chuẩn bị ra số mới, biên tập thường chọn… mời nhà thơ gửi bài, chứ rất hiếm khi nhà thơ tự gửi đến. Bởi nếu không tên tuổi, có gửi cũng không đăng. Nhưng được đăng thì hầu hết không có nhuận bút.

Các nhà thơ Mỹ hầu hết sống bằng nghề khác, hiếm ai được ăn lương nhà nước như các hội văn nghệ địa phương và nhất là Hội Nhà văn Việt Nam. Nhà thơ Mỹ sống vững vàng thì dạy học (kiếm tháng mươi ngàn đô) như Paul Hoover (GS Đại học San Francisco, bang California) hoặc Robert Hass (Đại học Berkeley); sống kiếm ăn vất vả như James Brook thì viết quảng cáo thuê; Franz Wright (giải Pulitzer 2004) là nhân viên một bệnh viện tâm thần… Và Brian Lendo… mỗi khi nhớ đến anh là tôi ân hận ứa nước mắt. Không biết bây giờ anh sống chết ở đâu. 

Năm 1999, mới sang Mỹ được mấy tháng thì phải sống một mình, vũ khí duy nhất của tôi để cho thiên hạ Mỹ biết mình - ta đây cũng là trí thức - là mở oang oang radio nhạc cổ điển và tự chỉ vào ngực mình là nhà thơ, mặc dầu chả ai hỏi. Khác với nhà thơ Mỹ gốc Do Thái - Nga Iosif Brodsky, giải Nobel 1987, bị tòa Liên Xô kết án 5 năm vào trại lao động khổ sai về tội lười lao động, giả vờ làm nhà thơ để ăn bám xã hội. Ra tòa, tòa hỏi: “Ai gọi mày là nhà thơ, ai xếp mày vào hàng ngũ nhà thơ?”. Ông ngạo nghễ: “Chẳng ai cả, vì tôi xếp tôi vào hàng ngũ con người!”. 

… Và một tối như mọi tối, tôi lại đến Thư viện công cộng Colonial Heights để dùng computer, vì tôi không có. Tôi vào một trang web có đăng bài thơ tiếng Anh đầu tiên của mình (nhờ Nguyễn Hoàng Nam - khi đó là phóng viên tuần báo Mercury News, dịch), ngắm nghía nó như là tấm huân chương vĩ đại nào đó, bỗng một anh chàng ngồi bên cạnh, da trắng sáng sủa, ánh mắt rừng rực nhướng sang tôi hỏi: “Mày cũng là nhà thơ hả”; “Ừ, tao là nhà thơ”, tôi sung sướng hơn bắt được vàng gật đầu khua chân múa tay thay miệng lia lịa vì tiếng Anh ậm oẹ. Brian liền chỉ cho tôi: “Mày xem thơ tao trên cái web đó này…”, tôi nhìn sang, chao ôi, tôi có một mà nó có mấy chục! Đây là cái trang web có tên rất kêu “poetry.com” chuyên mở các cuộc thi thơ với quảng cáo giải thưởng cực kỳ cao, giải nhất lên đến mươi ngàn đô. Tôi thấy quảng cáo, liền nhờ bạn dịch hộ, được mấy ngày thấy nó gửi thư cực kỳ trang trọng bảo đã chọn đăng trên web, tôi sướng đến són cả mồ hôi bụng, ra thư viện mở web thấy thơ mình chễm chệ nằm kiêu hãnh với những vành nguyệt quế trang trí xung quanh. Có thế chứ! Sống rồi! Nhưng chưa hết, ngày hôm sau lại nhận tiếp một “công văn” cực kỳ nồng nàn nhưng mẫu mực trang nghiêm thông báo rằng bài thơ của tôi đã được ban chung khảo đưa vào bán kết, trước mắt, đề nghị tôi gửi tiền để mua tuyển tập thơ của các nhà thơ đã vào đến bán kết, chỉ 50 đô, bìa cứng mạ vàng. Họ gửi mẫu bìa, có mục lục tên tôi ngự trị trong đó cho tôi xem trước. 

Tôi sướng đến phát điên, ngay lập tức gọi về Việt Nam cho những bạn thơ thân nhất như Thanh Thảo, Hoàng Hưng, Nhật Lệ… báo tin vui (!). 

Quay trở lại chuyện Brian, ngay tối hôm đó bọn tôi rủ nhau đi uống bia. Brian hỏi, mày có việc làm không, không à, nhưng mày có xe à, thế sáng mai 6 giờ mày đến chỗ tao, tao và mày cùng đi làm. Tôi hỏi làm gì, Brian bảo, cứ sáng mai sẽ biết. Cả đêm tôi không nuốt nổi lấy một phút ngủ, 6 giờ đến chỗ hẹn, ngay đằng sau thư viện. Té ra, Brian ngủ trong buồng lái của một cái xe tải hỏng, nhỏ, rách rưới, đậu ngay trước vườn nhà người vợ cũ mà hắn đã ly dị được gần 10 năm. Hắn cười tươi như hoa, bảo tôi theo nó ra phía sau vườn, lôi ra một cái máy cắt cỏ cũng nát y như cái xe tải kia, tống lên cái xe Camry 84 già nua của tôi. 

Chúng tôi phom phom băng lên hướng Đông Bắc của thành phố Sacramento, nơi có những đồi cỏ mênh mông và toàn dân Mỹ trắng khá giả trú ngụ. Chúng tôi dừng xe bên một góc phố, Brian phăng phăng kéo tôi đến trước cửa bất kỳ một căn nhà nào có sân cỏ phía trước và cốc cốc tự tin gõ cửa: “Xin chào, tôi là nhà thơ Brian Lando, còn đây là nhà thơ Nguyễn Đỗ, xin xem thơ chúng tôi đây này”; nói rồi, Brian không cho chủ nhà khép bớt mi mắt ngạc nhiên và tôi càng ngạc nhiên hơn khi hắn rút trong túi ra một xấp thơ, mà bài nào cũng được viền bằng cành nguyệt quế, một bài của tôi và một đống bài của nó. Hàng chục chủ nhà từ chối sau khi nghe màn tự giới thiệu hấp dẫn và câu ngỏ lời tiếp theo của Brian rằng ông hay bà có cần cắt cỏ hay quét rác dọn vườn không, chúng tôi chỉ lấy tiền công chút đỉnh thôi! 

Vậy mà cuối cùng, một bà sồn sồn cũng đồng ý thuê chúng tôi dọn sạch vườn cùng cái hàng rào bằng một loại cây như cây duối Việt với tiền công 200 đô. 

Hạnh phúc dâng lên bất ngờ, mặc dầu bụng đói đến mức rất có thể đã chảy máu dạ dày mà không biết. Thế nhưng phút vui ngắn chẳng bằng chiều dài cái bánh mì. Với cái máy cắt cỏ ọc ạch và cái cuốc cũ chủ nhà cho mượn, tôi cuốc rách cả tay, khi mây chiều đã phật phờ xám xịt trên đầu mà vẫn chưa được một phần ba. Chúng tôi xin phép bà chủ ra về sáng mai làm tiếp. Brian xin ứng tiền, bà chủ đưa trước 100 đô, mắt nó long lanh miệng huýt sáo lanh lảnh, nhờ bà chủ giữ dùm cái máy cắt cỏ thế kỷ 3 trước Công nguyên rồi hai chúng tôi lao vào hiệu sách Barnes And Noble gần đấy để nó cạo râu cùng lau người (vì nó không bao giờ được chính thức tắm, không nhà, ngủ xe bất kể Đông hay Hè, vệ sinh thì vào hiệu sách hay thư viện). Xong, hai thằng 2 vại bia tươi, rồi nó ngồi xuất bản thơ miệng, hết bài này sang bài khác, khi mà số tiền kia chỉ còn vài chục… 

Sáng hôm sau, tôi đã không trả lời điện thoại Brian vì phần thì bàn tay sưng vù, phần thì sợ cái hàng rào kia. Sự đớn hèn này với những câu nhắn tin tha thiết của Brian đã làm tôi đau đớn đến tận bây giờ. 

Nhưng đấy là hai số phận nhà thơ trong hàng vạn số phận khác có khi còn bi đát hơn trên cái đất nước mà chỉ cần tổng thu nhập một công ty có thể bằng tổng thu nhập của cả một quốc gia nào đó. 

Và tôi không biết bây giờ, còn ai dám vỗ ngực mình là nhà thơ ở Mỹ nữa không?

Bài 3: Người Pháp đọc thơ

Nguyễn Đỗ (nhà thơ, viết từ San Francisco)

Grass Fed | West Coastin’

FOOD
TRAVEL
By PETER MEEHAN
June 29, 2010, 1:43 pm

Cows grazing at Big Sur.

The sun-stunned effects of a California tour-cation have led to a complete breakdown in the interview-transcription machinery here at Grass Fed, so I’m phoning in this week’s entry with what the Dining Section editor Pete Wells once railed against as a grilled cheese blog post: a post about a bunch of stuff I ate. I promise some fine and interesting stuff in the weeks to come, but for now, a litany of things I ate on the West Coast, presented, confusingly enough, in a chronological fashion that follows a little three-show tour my band did: Big Sur, San Francisco, Los Angeles.

I guess we can start with waking up in San Francisco. We stopped at Four Barrel for coffee and snacks to take on the road. The last time I was there, Four Barrel was just a espresso machine on a loading dock in the alley behind what is now the gloriously airy, warehouse-y space. I don’t know why, but I feel like the coffee was better back then, which is not to say that what we got was bad, but it wasn’t as epic as the place’s reputation had led me to expect. We also got a bag of some kind of fancy doughnuts that were over-fried, over-flavored and too soft. Hrrrphm.

On the way to Big Sur, I eyed a pointless chicken-salad sandwich at coffee shop in a minimall complex in Monterey and didn’t eat it. I was more interested in a group of protestors waving “Don’t Tread on Me” flags and holding signs about Arizona getting it right on immigration. Funny that they were doing it at the intersection of a luxury mall and a road that led more or less only to Big Sur, which is richer and whiter than the intersections they could have found a short drive to the north, in Castroville or Gilroy, two agricultural centers where Mexican laborers pick the artichokes and garlic that are the reasons those towns are famous.

In Big Sur, we breezed through the Big Sur Bakery, where I hoovered down a piece of pizza covered in a thick carpet of stewed greens — maybe too healthy a snack for the mood I was in. (But it led to a conversation in which I learned that the movie “Popeye” is something I really should go back to. Robin Williams scares me, but Altman makes it sound promising.)

Pete Nolan and I played as Spectre Folk, the first of nine bands on the bill at the FolkYeah!!! Woodsist Festival at the Henry Miller Memorial Library. (It was one of the greatest days of my adult life — my girlfriend and our six-month-old and bunch of friends were there — and it was by far the best festival I’ve ever had the pleasure of attending. Every band played a good set, and I was especially into Moon Duo, Kurt Vile, Woods and Real Estate.)

The Ambrosiaburger at Nepenthe; pasta salad at the band dinner; corned beef sandwich at Langer’s.

I was starving after our set and offered to help a girl laying out a backstage spread (and by “backstage” I mean “back porch”; the Henry Miller Library not being such a formal place) spread of Trader Joe’s booty. She sent me to wash the vegetables, and at the sink I met a serious, bearded guy named Leif who was preparing food that would be sold to attendees as well as at the communal dinner for the bands. Leif’s got a blog that details his multifarious dealings in the food world — an agenda of dinners, talks, sojourns and meet-ups that made me feel positively lazy when I eventually checked it out.

The pasta salad he cooked for the band dinner was, against all odds (or at least against the anti-pasta-salad prejudice that I think I picked up from Pete Wells), killer: filling, oily in the right way, piquant in the “refreshingly interesting” sense of the world. I ate two plates.

The next morning we woke up at Deetjen’s, which is one of the finest places on earth I know to wake up at, in part because breakfast there is pitch-perfect: the vibe is friendly and family and warm, the cozy warren of rooms makes every grouping of tables an intimate set, and diners all talk to and smile at each other because everybody knows they’re in the place to be.

Because I like to feel a groaning sense of fullness almost all the time, I went for the two eggs and toast and a side of buttermilk pancakes. I always go with chicken-apple sausage for my morning meat at Deetjen’s, even though I’m usually a sunrise porker. After that it was off to lightly sear ourselves in the sun on the beach at Andrew Molera State Park. I missed lunch, made it up with a vegetarian burrito from a convenience store along Highway 1, and then counted down the hours to dinner at Nepenthe.

You know Nepenthe if you’ve been to Big Sur; it’s perched on a cliff, affording diners a view of the coast to south and the Pacific to the west in a manner that’s so majestic I’m typically reduced to trying to capture it on a crummy camera rather than just breathing it in. Nepenthe’s got a very California menu — New American, I guess would be one way to call it; wandering, another — but, like so many tourists, I go there for the burger.

The burger at Nepenthe is called the Ambrosiaburger, after the “special sauce” that gets slathered on it. (There’s a recipe for it on the restaurant’s site; prepare to be underwhelmed by what goes into brewing up the sauce of the gods.) It’s served on a “French” roll that’s pale and soft enough to make a Frenchman blush. And while that description shouldn’t, in my mind, add up to a great burger, it does at Nepenthe. It might be the beef; the menu notes that it’s from local cows, and while driving to Big Sur, you’ll certainly see herds of them, cows living probably the best cow life possible, grazing wild with the Pacific laid wide open before them. I buy that happy cows taste better.

The next day we set off up the coast, back to San Francisco to play another show. We stopped for a bite at Phil’s Fish Market out on Moss Landing. Phil — I assume the bearded man who had his likeness plastered around the place like Mao at a Warhol show — had apparently had some sort of throwdown with Bobby Flay; most of the television monitors around the restaurant were frozen on a frame of him smiling and shucking, from what I assume was his spotlight moment with Mr. Flay.

The place is the size of an airplane hangar, with a retail operation (offering a surprising amount of East Coast fish) and two seating areas. The girl working the register told me the squid was local, so I ordered calamari, and, like most fried squid, it was good — though I do think the freshness of the squid made a difference. I also got a steamed artichoke, on account of our proximity to Castroville and because I’d had the best steamed artichoke of my life at Nepenthe the night before. Good, but not as good as the artichoke served on a cliff in Big Sur.

Onward to San Francisco. We played a show at the Hemlock that had a bad-acid vibe to it — in a good way? — and friends recommended that we pile out for an after-show meal at a place called Nopa. I had grilled cactus on the mind — I figured Nopa was short for nopales and we’d be eating tacos or burritos — but it turned out to be a fancy-ish, upstanding place with a hostess and nice waiters and a good wine list that happened to be open late. (Nopa is short for “north of the Panhandle” or something.)

I ordered some kind of pizza flatbread that was way too good for the hour, and a plate of fried tiny fish that we probably could have reloaded on at least a couple of times. I nabbed forkfuls of excellent roasted broccoli from my bandmate and a slice of a friend’s rib eye that was perfectly cooked and dressed in a sauce that would have made shoe leather edible. A couple of friends ordered burgers, which seemed appropriate for the hour, but man, the real food was the real deal.

We took off for L.A. the next morning and made it almost all the way down before giving into the highway-food gods with a breakfast burger stop at In-N-Out, a West Coast indulgence I’m not strong enough to deny myself at least once a trip. One of my favorite things about the place is that there’s always something to learn at an In-N-Out. Pete had never had a burger Animal style, so I got to hip him to that. He showed me that the bottom of every cup includes a Bible reference: my soda directed me, like so many men holding signs behind the goalposts at football games, to read John 3:15.

We stopped briefly in Santa Barbara to pick up Pete’s baby and wife and to eat at La Super Rica, which is undoubtedly my favorite Mexican restaurant in the continental United States. (Haters — there is a huge contingent of people who feel the place is hyperbolically overrated — please don’t feel the need to take over the comments on that point. I know you think I’m a sucker, a gringo, a tourist and a sheep.) More on La Super Rica and Santa Barbara here in the future — too much ground to cover in this post. The main thing to remember about La Super Rica is that they have best horchata on the planet and they’re closed on Wednesdays.

We got down to L.A. and hung out for a little while at the Echoplex, where Jeremy Earl and the Woodsist crew were putting on another Woodsist fest. There were a couple of food trucks parked out back — in the future all food in Los Angeles will be served from trucks — one of which was called the Greasy Wiener, which seemed to prompt more passers-by to snicker than to snack, but then again I was there early.

The L.A. show included local bands, like Sun Araw, who I would have loved to catch live, but we had to share a bill with Thurston Moore over at an awesome little art gallery called Synchronicity.

Our show wrapped up around midnight, and nobody was in the mood for trouble. I grabbed a 1 a.m. burrito at a place that called itself a “Mexicatessen”: Burrito King. The vegetarian burrito did not make me sick, but I’m not sure that’s an endorsement.

The tour-cation ended the next morning. I was heading up to Santa Barbara to meet up with my baby and my girl, riding the 2:55 p.m. Amtrak Surfliner up the coast. I had breakfast and coffee at the Chateau Marmont, a hotel that is like Deetjen’s in its transporting charms, though instead of offering a powerful connection with redwoods and nature, it offers the chance for even a breakfast guest to feel like a super Angeleno and scope out Rosario Dawson eating, Famke Janssen walking her dog and Thurston Moore having coffee.

I put a stake in the heart of my hunger for the rest of the day with my (shamefully) first visit to Langer’s, the famous delicatessen. Katz’s was around the corner from my apartment for the last 10 years in New York, so it’s deeply difficult for me to be in any way objective about deli supremacy. But, man. Langer’s is really good. They use bread that doesn’t taste like it was made in a copying machine. Langer’s corned beef melts in the mouth. They dispense meat in portions that do not immediately redirect all the conversations in the place toward coronary health. The servers are hyperfriendly. Is it better than Katz’s?

Oh no! Look how time flies. If I drink another one of these beers out of frosty mugs I’ll never make my train. See you next time.


Food, Music, Travel, Big Sur, Food, Grass Fed, Los Angeles, Peter Meehan, restaurants, San Francisco, Travel


Related Posts

Grass Fed Stinging Nettles
Grass Fed Edzo’s Burger Shop, Illinois
Grass Fed Chicken Soup for the Seoul
Now Serving Austin Eats
Eurofile Going Wild in the Baltics

.